Progressiv islohotlar markazi (PIM) direktor o‘rinbosari Aziz Rasulov Xitoylik hamkasblar tomonidan Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (ShHT)ning 25 yilligi munosabati bilan tashkil etilgan xalqaro onlayn akademik seminarda ishtirok etdi. Seminar davomida u o‘zgarib borayotgan xalqaro tartib sharoitida Tashkilotning kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari haqidagi fikrlarini bildirdi.

Uning taqdimotida ilgari surilgan asosiy fikrlar quyidagilardan iborat.

ShHTning 25 yilligi nafaqat uning bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘lini sarhisob qilish, balki o‘zgarayotgan xalqaro tartib sharoitida Tashkilotning kelajagini muhokama qilish uchun ham muhim imkoniyatdir.

Bugungi kunda ShHTning shu paytgacha erishgan natijalaridan ham muhimroq masala — uning rivojlanishining keyingi bosqichi qanday ko‘rinishda bo‘lishi va Tashkilot 30 yillik yubileyiga qanday natijalar bilan yetib borishidir.

Mazkur masala ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki xalqaro muhit mintaqaviy hamkorlik mexanizmlarining unga moslashish tezligidan ko‘ra jadalroq o‘zgarib bormoqda.

Geosiyosiy siljishlar, texnologik inqilob, nizolarning o‘zgarib borayotgan tabiati, iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlikning kuchayishi hamda yangi transchegaraviy xatarlar xavfsizlik tushunchasining o‘zini qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda.

Chorak asr avval asosiy e’tibor terrorizm, ekstremizm va separatizm kabi an’anaviy tahdidlarga qaratilgan bo‘lsa, bugungi kunda mintaqa ancha murakkab muammolar majmuasiga duch kelmoqda. Bular qatoriga kiberxavflar, sun’iy intellekt bilan bog‘liq xatarlar, ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar, iqlim o‘zgarishi, shuningdek, energetika va suv xavfsizligi masalalari kiradi. Boshqacha aytganda, xavfsizlik nafaqat ko‘p qirrali, balki tobora o‘zaro bog‘liq xususiyat kasb etmoqda.

Zamonaviy tahdidlarning o‘zgarib borayotgan tabiati xavfsizlikni ta’minlashga nisbatan yangicha yondashuvni talab etmoqda. Bugungi kunda mintaqaning barqarorligi nafaqat inqirozlarga javob qaytarish qobiliyatiga, balki uzoq muddatli hamkorlik uchun shart-sharoitlar yaratish va beqarorlik manbalarining oldini olishga ham bog‘liq.

Shu sababli, ShHT kun tartibining kengayishini uning dastlabki maqsadlaridan chekinish sifatida emas, balki yangi voqeliklarga tabiiy moslashuv sifatida ko‘rish lozim. Transport bog‘liqligini rivojlantirish, iqtisodiy sheriklikni mustahkamlash, raqamli hamkorlikni kengaytirish hamda qo‘shma infratuzilmaviy loyihalarni amalga oshirish mintaqaviy barqarorlikni kuchaytirishning asosiy vositalariga aylanmoqda.

Bizning fikrimizcha, aynan mana shu yo‘nalish ShHT evolyutsiyasining asosiy tendensiyasini ifodalaydi. Xavfsizlik tobora alohida hamkorlik mexanizmlarining natijasi sifatida emas, balki o‘zaro ishonch, iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik va a’zo davlatlarning uzoq muddatli manfaatlarini uyg‘unlashtirishga asoslangan mintaqaning kompleks rivojlanishi natijasi sifatida tushunilmoqda.

ShHT kun tartibining qo‘shma infratuzilma, transport-logistika va raqamli loyihalar yo‘nalishida kengayishi uning dastlabki vakolatlarini zaiflashtirish emas, balki xalqaro munosabatlarning yangi arxitekturasiga moslashishning yagona samarali yo‘lidir. Uzoq muddatli mintaqaviy barqarorlikka nafaqat inqirozlarga javob berish orqali, balki iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlikni kuchaytirish hamda davlatlarning strategik manfaatlari muvozanatini ta’minlash orqali ularning tarkibiy ildiz sabablarini bartaraf etish orqali erishiladi.